Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej

Lokalizacja i kontakt:
Lokalizacja: ul. Maksymiliana Kolbego 2A, w pobliżu byłego Niemieckiego Nazistowskiego Obozu Koncentracyjnego i Zagłady Auschwitz-Birkenau | Zobacz na mapie Google
Kontakt: tel. 33 447 40 84 | biuro@muzeumpamieci.pl | | muzeumpamieci.pl

Oświęcim jest miastem, które świat zna przede wszystkim przez Auschwitz. Przez dekady brakowało jednak miejsca, które opowiadałoby o drugiej stronie tej historii — o ludziach, którzy tu mieszkali, którzy z narażeniem życia pomagali więźniom, którzy przeżyli wojnę i próbowali wrócić do normalności. To właśnie ta luka doprowadziła do powstania Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej.

Od idei do instytucji

Pomysł na muzeum upamiętniające lokalnych bohaterów rodził się przez wiele lat — najpierw w środowisku Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Rodzin Oświęcimskich, potem w stowarzyszeniu Auschwitz Memento. Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej powstało 1 września 2017 roku na mocy uchwały Rady Powiatu w Oświęcimiu. List intencyjny w sprawie jego utworzenia przedstawiciele resortu kultury i starostwa oświęcimskiego podpisali 14 czerwca 2018 roku — w rocznicę pierwszego transportu Polaków do Auschwitz.

Prace budowlane w zabytkowym budynku Lagerhaus rozpoczęły się wiosną 2020 roku. Oficjalne otwarcie wystawy stałej odbyło się 25 kwietnia 2022 roku, a dla szerokiej publiczności muzeum zostało udostępnione 1 maja 2022 roku. Od 1 sierpnia 2023 roku organizatorem muzeum jest Województwo Małopolskie, a od 1 września 2023 roku jest ono samorządową instytucją kultury Województwa Małopolskiego prowadzoną wspólnie z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Lagerhaus — budynek z historią w murach

Sam budynek, w którym mieści się muzeum, jest osobnym rozdziałem tej opowieści. Lagerhaus został wzniesiony przed 1916 rokiem dla potrzeb piekarni. Od 1924 roku był magazynem surowca Zakładu Polskiego Monopolu Tytoniowego. W latach 1940–44 Niemcy przekształcili go w magazyn żywności — kaszy, mąki i cukru — dla obozowej załogi SS. Po wojnie trafił w ręce państwowych przedsiębiorstw zbożowych, a przez długie lata stał opuszczony i popadał w ruinę. Dziś, po gruntownej adaptacji, mieści jedno z najnowocześniejszych muzeów w Małopolsce — ok. 200 metrów od byłego obozu Auschwitz.

Czego można się tu dowiedzieć

Wystawa stała rozmieszczona jest na trzech poziomach budynku. Ekspozycja ma charakter multimedialny, z wiodącą rolą relacji świadków. Filmy prezentowane na wielkoformatowych ekranach wzbogacone są historycznym komentarzem narratora, zdjęciami i archiwalnymi dokumentami, a całość uzupełniają zabytkowe artefakty w nowoczesnych gablotach.

Pierwsza strefa wystawy przybliża ziemię oświęcimską i jej mieszkańców. W drugiej zwiedzający poznają życie codzienne przed wojną i podczas okupacji — ta część ma formę labiryntu, w wydzielonych przestrzeniach którego można wysłuchać wspomnień Polaków zaangażowanych w pomoc więźniom. Trzecia strefa symbolizuje bezpieczne schronienie zapewniane przez polskie rodziny uciekającym z obozu. Ostatnia część opowiada o pierwszych miesiącach po wyzwoleniu i represjach, których doświadczali mieszkańcy za swoją działalność.

Audioprzewodniki dostępne są nie tylko po polsku, ale też po angielsku, niemiecku, hiszpańsku i włosku.

Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej w Oświęcimiu | foto: Redakcja

Ścieżka Superbohaterów

Przed wejściem do muzeum, od strony ulicy Kolbego, biegnie plenerowa ścieżka edukacyjna skierowana do najmłodszych. Na ścieżce ustawiono 8 rzeźb-odlewów dziecięcych postaci z opisami młodych mieszkańców ziemi oświęcimskiej, którzy z narażeniem życia pomagali więźniom Auschwitz. To jeden z bardziej poruszających elementów całego założenia — przypomnienie, że wśród bohaterów były też dzieci.

Muzeum tworzone przez mieszkańców

To, co wyróżnia MPMZO spośród innych instytucji pamięci w Polsce, to jej partycypacyjny charakter. Muzeum od początku zbierało relacje, pamiątki i artefakty od rodzin mieszkańców regionu. Historycy z Muzeum Auschwitz ustalili około 1200 nazwisk osób, które angażowały się w pomoc więźniom. Część z nich — i ich rodzin — żyje do dziś. Ich wspomnienia stały się kręgosłupem wystawy.

Przed wejściem do muzeum znajduje się także wystawa czasowa „Twarze pomocy. Mieszkańcy ziemi oświęcimskiej w służbie społeczeństwu” — 30 tablic z fotografiami i biogramami osób szczególnie zasłużonych w niesieniu pomocy więźniom KL Auschwitz.

Źródła informacji:
Oficjalna strona MPMZO (muzeumpamieci.pl)
Małopolska.pl — opis instytucji
dzieje.pl — relacje z otwarcia muzeum
oswiecimonline.pl — historia budynku i muzeum