Osiek – wieś z mauretańskim pałacem i karpiem własnej rasy
Między Oświęcimiem a Kętami, wśród malowniczych morenowych wzgórz, których środkiem płynie potok Osieczanka, leży Osiek – jedna z większych wsi powiatu oświęcimskiego. Współczesny Osiek to duża wieś zajmująca terytorium 29 km², zamieszkała przez blisko 6,8 tysiąca mieszkańców. Jest siedzibą gminy, w skład której wchodzą dwa sołectwa: Osiek i Głębowice.
Nazwa jak tarcza
Miejscowość wywodzi swoją nazwę od budowanych na leśnych terenach przygranicznych obronnych warowni z pni drzewnych, zwanych „osiekami”. Zadaniem ich załogi było strzeżenie powierzonego odcinka granicy lub szlaku. Tę teorię zdaje się potwierdzać sam herb Osieka – przedstawia walkę na białą broń. Wieś po raz pierwszy wzmiankowana jest w 1278 roku jako „Ossech”. Od początku wchodziła w skład Księstwa Oświęcimskiego, a po jego sprzedaży Polsce w 1457 roku przez kolejne wieki była własnością zmieniających się rodów szlacheckich.
Mauretański pałac w sercu Małopolski
To właśnie pałac czyni Osiek miejscem wyjątkowym w skali całego kraju. W latach 1835–1839 według projektu włoskiego architekta Franciszka Marii Lanciego pałac Larischów został gruntownie przebudowany z zastosowaniem elementów architektonicznych charakterystycznych dla stylu mauretańskiego. Wąskie okna zamknięte podkowiastymi łukami, wieże kryte cebulastymi hełmami, słynna „sala mauretańska” – to widok, którego nikt nie spodziewa się w podkarpackiej wsi. Lanci pracował tu równolegle z innymi obiektami w regionie, między innymi z pałacami w Porębie Wielkiej i Polance Wielkiej.
W 1885 roku zdewastowaną posiadłość nabył Oskar Rudziński, który szybko doprowadził majątek do rozkwitu. Największe sukcesy osiągnął w hodowli ryb – wyhodował specjalną odmianę karpia, zwaną karpiem osieckim, który na wystawie krajowej we Lwowie w 1912 roku zdobył najwyższe noty i międzynarodową sławę. Stałym gościem pałacu był wybitny akwarelista Julian Fałat, który namalował tu wiele obrazów związanych z przyrodą i zabytkowym kościołem w Osieku. W pałacu gościli również brygadier Józef Piłsudski, generał Józef Haller i prezydent Ignacy Mościcki.
Drewniany kościół na szlaku
Do rozpoznawalnych zabytków gminy należy stary, drewniany kościół pw. św. Andrzeja Apostoła, wybudowany w stylu późnogotyckim – jeden z najcenniejszych drewnianych zabytków sakralnych na pograniczu śląsko-małopolskim, wpisany na Szlak Architektury Drewnianej województwa małopolskiego. W prezbiterium zachowało się wczesnobarokowe epitafium Mikołaja i Beaty z Mirowa Porębskich z 1611 roku oraz rokokowa ambona w kształcie łodzi Piotrowej.
Osiek dziś – stawy, zalew i Dolina Karpia
Atrakcją krajobrazową Osieka są rozległe stawy rybne oraz urokliwe leśne krajobrazy odbijające się w toni stawów. Gmina należy do związku „Dolina Karpia” – obszaru turystycznego łączącego kilka gmin powiatu oświęcimskiego i wadowickiego. Nad Zalewem Beskidzkim działa Molo Resort, a Ośrodek Rekreacji i Sportu oferuje szeroką bazę do aktywnego wypoczynku. Do Osieka dojedziemy od strony zachodniej drogą wojewódzką Oświęcim–Kęty, odległość od centrum Oświęcimia to około 10 kilometrów.
Źródła informacji:
Gmina Osiek – osiek.pl (Historia)
Zabytek.pl – zabytek.pl
Sakralne Dziedzictwo Małopolski – sdm.upjp2.edu.pl
Małopolska24 – malopolska.pl
Wikipedia – Osiek (powiat oświęcimski)
Miasto Oświęcim – oswiecim.pl