Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Oświęcimiu
Lokalizacja:
ul. Dąbrowskiego 5a, 32-600 Oświęcim, Stare Miasto | Zobacz na mapie Google
Stoi w tym samym miejscu od co najmniej ośmiu stuleci. Był palony, odbudowywany, przebudowywany — i trwa. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny przy ul. Dąbrowskiego to najstarsza świątynia Oświęcimia i jeden z najważniejszych zabytków miasta. Dla mieszkańców to nie tylko budynek — to punkt odniesienia, który pamięta miasto sprzed jakiejkolwiek współczesnej historii.
Początki — zanim powstało miasto
Prawdopodobnie już w XII wieku, gdy Oświęcim był jeszcze osadą przy grodzie, stanął w tym miejscu drewniany kościół parafialny. Nie przetrwał długo — spłonął podczas najazdu tatarskiego w 1241 roku. W drugiej połowie XIII wieku wzniesiono na jego miejscu budowlę murowaną. To ona dała początek kościołowi, który — wielokrotnie przebudowywany — stoi do dziś.
Pierwsza pisemna wzmianka o parafii pochodzi z 1326 roku, kiedy to oświęcimski kościół pojawił się w spisie parafii płacących dziesięcinę w dekanacie oświęcimskim diecezji krakowskiej. Parafia była erygowana w XIII wieku — należy więc do najstarszych w regionie.
Pożary, odbudowy, przebudowy
Historia kościoła to w dużej mierze historia kolejnych katastrof i odbudów — co samo w sobie mówi wiele o losach całego miasta. W 1503 roku pożar strawił Oświęcim niemal doszczętnie — wraz z zamkiem i większą częścią zabudowy. Kościół odbudowano w stylu wczesnego renesansu; prace trwały do lat 1527–29. Ślad po tym okresie pozostał do dziś — dwa renesansowe portale z datą 1529 to najstarsze zachowane elementy obecnej świątyni.
W 1656 roku miasto ponownie stanęło w ogniu — tym razem za sprawą Szwedów. Kościół spłonął po raz kolejny. Odbudowa trwała blisko ćwierć wieku. Kolejne znaczące zmiany przyniosła druga połowa XIX wieku, kiedy dobudowano górną murowaną część wieży i przeprowadzono szereg modernizacji nadających świątyni jej obecny wygląd.
Architektura i wyposażenie
Kościół Wniebowzięcia NMP jest budowlą orientowaną — prezbiterium skierowane jest na wschód, zgodnie z tradycją średniowieczną. Ma układ trójnawowy, z prostokątnie zamkniętym prezbiterium i wieżą na osi fasady zachodniej.
Zdjęcie z 1905 r. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Oświęcimiu | Autor nieznany. Domena publiczna. Źródło: Biblioteka Narodowa | Jakość obrazu poprawiona cyfrowo.
Wnętrze kryje kilka cennych elementów zabytkowych. Oprócz wspomnianych portali z 1529 roku, uwagę zwracają barokowe obrazy przypisywane Tomaszowi Dolabelli — malarzowi włoskiego pochodzenia, nadwornemu artyście Zygmunta III Wazy, który tworzył dla wielu kościołów w Małopolsce. W świątyni zachowała się też pokrywa chrzcielnicy z początku XVII wieku oraz krucyfiks z połowy XVIII wieku. Na ścianach znajdziemy epitafia — część z XVII wieku, w tym epitafium ks. Hieronima Russockiego, określanego odnowicielem kościoła.
Najstarszy kościół miasta
W Oświęcimiu stoi kilka kościołów o znacznej wartości historycznej — salezjański, seraficki, kaplica św. Jacka. Ale kościół Wniebowzięcia NMP jest wśród nich najstarszy i jako jedyny nieprzerwanie pełni funkcję kościoła parafialnego od średniowiecza. To tutaj chrzczono i grzebano mieszkańców Oświęcimia przez osiem stuleci — przez całe Księstwo Oświęcimskie, przez zabory, przez XX wiek.
Stoi przy ul. Dąbrowskiego, kilkadziesiąt metrów od Rynku Głównego. Kto spaceruje po Starym Mieście, mija go niemal automatycznie. Warto się zatrzymać.
Źródła informacji:
pl.wikipedia.org
oswiecimonline.pl
diecezja.bielsko.pl
msze.info