Kościół Matki Bożej Bolesnej Sióstr Serafitek w Oświęcimiu

Lokalizacja:
pl. Tadeusza Kościuszki 8, 32-600 Oświęcim | Zobacz na mapie Google

Przy placu Kościuszki, za niewysokim murem oddzielającym klasztorny ogród od miejskiego zgiełku, stoi niewielka ceglana świątynia. Nie rzuca się w oczy tak jak gotyckie prezbiterium kościoła Wniebowzięcia czy sylwetka wieży zamkowej. A jednak kościół Matki Bożej Bolesnej Sióstr Serafitek ma coś, czego nie ma żadna inna świątynia na świecie — jest jedynym kościołem tego zgromadzenia zakonnego. Wszystkie pozostałe domy serafitek posiadają wyłącznie kaplice klasztorne.

Zgromadzenie, które wybrało Oświęcim

Zgromadzenie Sióstr Serafitek — oficjalnie Zgromadzenie Córek Matki Bożej Bolesnej — zostało założone w 1881 roku przez błogosławioną Matkę Małgorzatę Łucję Szewczyk oraz błogosławionego Ojca Honorata Koźmińskiego. Początkowo siostry działały w Krakowie. W 1895 roku, z inicjatywy Matki Założycielki, zgromadzenie przeniosło się do Oświęcimia. Tu powstała siedziba główna, tu stanął klasztor i — kilka lat później — jedyna w świecie świątynia serafitek.

Nagrobek Matki Założycielki, Marii Małgorzaty Łucji Szewczyk, znajduje się w przedsionku kościoła, po lewej stronie wejścia. To symboliczne: kobieta, która sprowadziła zgromadzenie do Oświęcimia, spoczywa właśnie tutaj.

Matka ubogich z Wołynia

Założycielka zgromadzenia, Małgorzata Łucja Szewczyk, urodziła się na Wołyniu w 1828 roku. Była osobą głęboko wrażliwą na ludzką biedę. Przez dwa lata pracowała w Ziemi Świętej, bezinteresownie opiekując się chorymi i potrzebującymi pielgrzymami — i to właśnie tam odczytała swoje powołanie jako „siostrzyczki ubogich”. Po powrocie do Polski poświęciła życie posłudze najsłabszym: ubogim, starszym, chorym, osieroconym.

To ona doprowadziła do powstania oświęcimskiego domu zgromadzenia. Pieniądze na budowę zbierała poprzez kwesty, wspierana przez darczyńców. Zmarła w Oświęcimiu, a jej relikwie spoczywają dziś w kościele Matki Bożej Bolesnej. 9 czerwca 2013 roku, w sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach, została ogłoszona błogosławioną — na ten dzień siostry serafitki czekały kilka pokoleń.

Budowa kościoła — z ubóstwa i determinacji

Decyzja o budowie własnej świątyni zapadła mimo braku funduszy. Budowę kościoła rozpoczął na własny koszt bielski architekt Paweł Müller, a siostry wykonywały prace pomocnicze i spłacały koszty w ratach. 1 czerwca 1897 roku biskup krakowski kardynał Jan Puzyna poświęcił kamień węgielny pod budowę. W ciągu dwóch i pół roku stanął gotowy kościół.

7 listopada 1899 roku świątynia została uroczyście poświęcona przez księdza prałata Anatola Nowaka — kanonika krakowskiego, późniejszego biskupa — w obecności kilku proboszczów z okolicy i licznie zgromadzonych mieszkańców Oświęcimia. W chwili poświęcenia wnętrze było jeszcze skromne: stał ołtarz główny z drewnianą figurą Piety, ławki i ambona. Wyposażenie uzupełniano przez kolejne lata.

Kościół Matki Bożej Bolesnej Sióstr Serafitek przy placu Kościuszki w Oświęcimiu — widok zewnętrzny | foto: Redakcja

Architektura — neogotyk z franciszkańskim duchem

Kościół jest niewielką budowlą neogotycką z nieotynkowanej cegły, opiętą przyporami, z przedsionkiem od strony zachodniej i prezbiterium zamkniętym wieloboczną absydą po stronie wschodniej. Dach dwuspadowy wieńczy sygnaturka. Jednonawowe wnętrze ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym jest otynkowane i pomalowane na biało.

Wybór stylu gotyckiego nie był przypadkowy — nawiązuje on do franciszkańskiej duchowości zgromadzenia, wzorowanej na Świętym Franciszku z Asyżu, patronie pokory i prostoty.

Wystrój kościoła — neogotyckie ołtarze i rzeźby — wykonał Stanisław Majerski z Przemyśla. W prezbiterium stoi neogotycki ołtarz główny z końca XIX wieku z drewnianą figurą Piety. Po bokach nawy symetrycznie ustawiono ołtarze boczne z wizerunkami świętego Franciszka z Asyżu i świętego Antoniego z Padwy. Konfesjonał i żyrandol również pochodzą z pierwszych lat XX wieku. Witraże zamontowano w 1950 roku, podczas powojennej odbudowy świątyni.

Wojna i odbudowa

W czasie II wojny światowej kościół został częściowo zniszczony. Po jej zakończeniu siostry przystąpiły do odbudowy — i to właśnie wtedy, w 1950 roku, zamontowano nowe witraże, które zdobią świątynię do dziś. W 1947 roku przed kościołem ustawiono figurę Matki Bożej Niepokalanej.

Zespół klasztorny

Kościół jest częścią rozleglejszego zespołu klasztornego, który tworzy wschodnią pierzeję placu Kościuszki. Najstarszy budynek klasztorny w stylu neoklasycystycznym, wzniesiony w 1895 roku, połączony jest z kościołem parterową przewiązką. Drugi budynek, dostosowany do niego stylistycznie, powstał w latach 50. XX wieku. W obrębie zespołu znajduje się też secesyjno-modernistyczny budynek dawnego Caritasu z lat 1905–1910 oraz dwa budynki przedszkola z lat 30. XX wieku. Od wschodu i zachodu zabudowania otacza sad i ogród klasztorny.

Kościół Matki Bożej Bolesnej Sióstr Serafitek przy placu Kościuszki w Oświęcimiu — widok zewnętrzny | foto: Redakcja

Świętość i pamięć na jednej ziemi

Dziś w oświęcimskim klasztorze — kolebce całego zgromadzenia — wciąż żyje misja, którą zapoczątkowała błogosławiona Matka Małgorzata. Działa tu Zakład Opiekuńczo-Leczniczy dla starszych kobiet, świetlica środowiskowa dla dzieci, stołówka z ciepłymi posiłkami dla potrzebujących. Siostry katechizują w szkołach, a nawet wspierają sierociniec „Santa Cruz” w dalekiej Boliwii.

Podczas obchodów rocznicy beatyfikacji jeden z oświęcimskich kapłanów wypowiedział słowa, które celnie oddają szczególne miejsce tej świątyni na mapie miasta. Mówił, że Bóg jakby chciał poprzez świętych, których tu postawił, „zrównoważyć wielkie nieszczęście, jakie człowiek na tę ziemię sprowadził w XX wieku”. W mieście naznaczonym pamięcią o Auschwitz ten niewielki ceglany kościół niesie inną historię tej samej ziemi — historię cichej, codziennej dobroci.

Źródła informacji:
serafitki.pl
pl.wikipedia.org
malopolska.szlaki.pttk.pl
powiat.oswiecim.pl