Międzynarodowy Festiwal Filmów Nieprofesjonalnych „Kochać człowieka” w Oświęcimiu

Nie trzeba być zawodowcem, żeby opowiedzieć prawdziwą historię. Wystarczy kamera, wrażliwość i coś do powiedzenia. Co dwa lata Oświęcim staje się miejscem, gdzie właśnie takie filmy – nakręcone przez zwykłych ludzi – trafiają na ekran i robią coś, czego blockbustery często nie potrafią: wzruszają do łez albo zatrzymują na chwilę w absolutnej ciszy.

Festiwal z czterdziestoletnią historią

Międzynarodowy Festiwal Filmów Nieprofesjonalnych „Kochać człowieka” organizowany jest przez Oświęcimskie Centrum Kultury. Jego historia sięga 1985 roku – pierwsza edycja odbyła się w styczniu, towarzysząc obchodom rocznicy wyzwolenia KL Auschwitz-Birkenau i miasta Oświęcim. Już wtedy był czymś więcej niż konkursem filmowym. Był gestem – manifestem, że w tym miejscu, naznaczonym tragedią, chce się mówić o człowieku żywym, kochającym, twórczym.

Druga edycja odbyła się rok później, a kolejne – pod wpływem sugestii uczestników – już co dwa lata. Do 1994 roku festiwal miał charakter ogólnopolski. Od 1996 roku otworzył się na świat: dołączył konkurs międzynarodowy i nowi twórcy z coraz odleglejszych zakątków globu.

Dziś „Kochać człowieka” objęty jest patronatem UNICA – Międzynarodowej Unii Kina, afiliowanej przy UNESCO, oraz Prezydenta Miasta Oświęcim. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych festiwali kina amatorskiego w Polsce.

O czym są te filmy?

Festiwalowe filmy – krótkometrażowe fabuły, dokumenty, reportaże, animacje – nie gonią za efektami specjalnymi. Gonią za prawdą. Zapisują ludzkie historie: wielkie tragedie i małe dramaty, chwile szczęścia i bezsilnej rezygnacji, miłość i samotność, walkę i przegraną. Wzruszają, niepokoją, wywołują szczery uśmiech albo skrajne emocje.

Ideą festiwalu – od samego początku – jest wyszukiwanie tego, co w człowieku kruche, piękne, prawdziwe i niejednoznaczne. Filmy wpisują zmagania jednostki w kontekst przemian społecznych: bliższych i dalszych, lokalnych i globalnych. Są świadkiem zdarzeń rodzinnych, osobistych, intymnych. Pokazują człowieka, który kocha, raduje się, tworzy – ale też człowieka walczącego, cierpiącego, przegrywającego.

Jak mówią organizatorzy: „Festiwal Filmów Nieprofesjonalnych «Kochać człowieka» jest okazją, aby przyjrzeć się miejscu, w którym przystanął człowiek.” Trudno o lepszy opis.

Jury – nazwiska, które coś znaczą

Przez czterdzieści lat przez skład jury festiwalu przewinęły się postaci dobrze znane polskiemu kinu: reżyserzy, operatorzy, filmoznawcy, krytycy, wykładowcy łódzkiej Filmówki. Wśród nich – między innymi – Feliks Falk, Kazimierz Karabasz, Magdalena Piekorz, Henryk Kluba czy Maria Malatyńska, która od lat jest obecna w jury jako przewodnicząca. To nie jest towarzystwo, które ogląda filmy przez grzeczność. Oceny bywają ostre, dyskusje długie, a wskazówki jurorów – bezcenne dla twórców.

W Oświęcimiu gościł również Max Hänsli – Prezydent Światowej Unii Kina Nieprofesjonalnego UNICA. Festiwal jest prestiżowym spotkaniem, a nie tylko lokalną imprezą. I dobrze o tym wie środowisko filmowców-amatorów z całego świata.

Nagrody – Serca dla najlepszych

Konkurs rozstrzygany jest w kilku kategoriach. Najważniejsza nagroda to Grand Prix – „Kryształowe Serce”, fundowane przez Prezydenta Miasta Oświęcim. Kolejne to „Złote Serce” (I nagroda), „Srebrne Serce” (II nagroda) i „Brązowe Serce” (III nagroda). Do tego dochodzą nagrody specjalne jury w poszczególnych kategoriach: dokument, fabuła, animacja.

Laureaci Grand Prix to przekrój przez polskie i europejskie kino amatorskie ostatnich dekad. Pierwsze „Kryształowe Serce” w 1985 roku otrzymał Edward Sulikowski z AKF „Grunwald” w Olsztynie za film „Śladami twardej drogi”. Wśród późniejszych wyróżnionych znalazły się filmy z Wrocławia, Bierunia, Czechowic-Dziedzic, Ostrzeszowa, Radomia – i z zagranicy. Festiwal nagradzał twórców z Niemiec, Francji, Austrii i wielu innych krajów.

22. edycja: imię, nagroda i 108 filmów

22. Międzynarodowy Festiwal Filmów Nieprofesjonalnych „Kochać człowieka” odbył się w dniach 29–31 stycznia 2026 roku w Oświęcimskim Centrum Kultury. To była edycja wyjątkowa – podczas inauguracji festiwalowi oficjalnie nadano imię Henryka Lehnerta, oświęcimskiego filmowca amatora. Rok 2026 ogłoszono w mieście jego rokiem. Wzruszający gest wobec kogoś, kto od lat dokumentował życie Oświęcimia zwykłą kamerą.

Do tegorocznego konkursu zgłoszono 108 filmów, z których 58 zakwalifikowano do projekcji konkursowych w trzech kategoriach: dokument, fabuła i animacja. Wśród nadesłanych prac znalazły się produkcje z Polski i wielu krajów europejskich.

Grand Prix – „Kryształowe Serce” – otrzymał film „Nadzieja” w reżyserii Krzysztofa Jakoniuka i Mateusza Guzowskiego z Supraśla. Jury opisało go jako poruszającą opowieść o akceptacji życia, przemijaniu i radości z każdego dnia. Bohaterką jest samotna kobieta na podlaskiej wsi – mimo niedoli i tęsknoty za minionym, żyje w zgodzie z Bogiem i ludźmi. Prosto i mocno.

Wśród nagrodzonych znaleźli się też twórcy z Oświęcimia – Grupa filmowa Szkoły Podstawowej nr 3 otrzymała nagrodę specjalną jury za film „Superprzyszywacze”. Jury doceniło go słowami: „Jeden z najbardziej radosnych i optymistycznych filmów. A twórcami tej filmowej narracji są dzieci.”

Program, który wykracza poza ekran

Festiwal to nie tylko seanse. Program 22. edycji obejmował między innymi koncert muzyki filmowej Orkiestry Miasta Oświęcim pod dyrekcją Łukasza Jabconia – wydarzenie inaugurujące festiwal, dostępne za biletami. Towarzyszyły mu warsztaty filmowe „Opowiadanie obrazem” prowadzone przez operatora Aleksandra Dyla, wykład dr Alicji Bartuś z Oświęcimskiego Instytutu Praw Człowieka o algorytmach i cyfrowym świecie, a także specjalne spotkania z twórcami.

Projekcje konkursowe oraz wszystkie wydarzenia towarzyszące były – jak co roku – bezpłatne. Jedyna opłata dotyczyła inauguracyjnego koncertu.

Nagrodzone filmy zaprezentowane zostały dodatkowo 9 i 10 lutego o godzinie 18:00 w Naszym Kinie Oświęcimskiego Centrum Kultury – dla tych, którzy nie zdążyli zobaczyć ich podczas festiwalu.

Dlaczego warto to znać

„Kochać człowieka” to jeden z powodów, dla których warto patrzeć na Oświęcim nie tylko przez pryzmat historii i turystyki. To wydarzenie, które buduje markę miasta jako miejsca kultury, wrażliwości i dialogu. Filmowcy amatorzy z całego świata przyjeżdżają tu, żeby pokazać swoje obrazy – i żeby zobaczyć, że ktoś ich słucha.

Przez czterdzieści lat festiwal udowodnił jedno: żeby opowiedzieć ważną historię, nie potrzeba studia ani budżetu. Wystarczy człowiek z kamerą i coś, co ma do powiedzenia.

Źródło:
Oświęcimskie Centrum Kultury (ock.org.pl)